· Verzija za štampu

Osvrt

Nova godina, srpska ili švapska?

Jedan od omiljenih praznika na ovim prostorima, početkom godine, je i takozvana Srpska Nova godina. Ona se proslavlja sa možda i više veselja, koje naravno obuhvata obavezno šenlučenje petardama i vatrometima, nego takozvana “gradska” Nova godina.

U Beogradu je ove godine organizovan doček u organizaciji koalicije DSS – NS, na kojem je kao glavna zvezda najavljena popularna pevačica Svetlana Ceca Ražnatović.

Sama proslava sa trenutno najpopularnijom pevačicom folk muzike na ovim prostorima, nedelju dana pred izbore je odličan predizborni potez vladajuće koalicije i nije strašno uopšte, pošto bi verovatno i druge stranke da su u mogućnosti da na taj način pridobiju još ponekog “uspavanog” glasača slično postupile, koliko rasprostranjenost teze u narodu da onaj ko ne slavi “Srpsku Novu godinu” nije pravi Srbin.

Greška u kalendaru
Nova godina nije verski praznik, koliko god neko želeo da predstavi fenomen dve Nove godine na taj način i podeli stanovništvo. One se razlikuju samo po grešci u kalendaru.

To je pitanje računanja vremena ili, narodski rečeno, pitanje kalendara. Hrišćanstvo je nastalo u vremenu kada se u celom, tada poznatom svetu, vreme računalo prema Julijanskom kalendaru (po Juliju Cezaru). Po tom kalendaru su ustanovljeni i svi hrišćanski praznici, odnosno dogđaaji iz života Gospoda Isusa Hrista i istorije crkve.

 U XVI veku posle Hrista papa Gregorije VIII je izvršio reformu do tada važećeg Julijanskog kalendara, tako što je iz njega izbacio 11 dana koji su se nakupili zbog nepodudarnosti kalendarske i astronomske godine. Novi kalendar je po papi nazvan Gregorijanski kalendar. A kako je on nastao pod uticajem rimskoga pape i uglavnom odmah bio prihvaćen od strane rimokatoličkog Zapada, pravoslavni Istok je ostao prema njemu rezervisan i nepoverljiv.

Vremenom je razlika od 11 dana narasla na 13 dana koja i do danas postoji između starog i novog kalendara.

Stotinama godina to uglavnom nije nikome smetalo. Svako je živeo u svojim oblastima, držao se svoga kalendara i po njemu slavio svoje praznike. No, kada je počelo kretanje naroda, političke i ekonomske migracije, i pomeranja s jednog mesta na drugo, a naročito stvaranjem novih država posle Prvog svetskog rata, razlika u kalendaru postala je ozbiljna smetnja za političke, diplomatske, a naročito ekonomske odnose među narodima i državama.

Kada je novostvorena država Južnih Slovena, nastala posle Prvog svetskog rata, prihvatila Novi kalendar za svoju administraciju, Srpska Pravoslavna crkva zadržala je za svoju unutrašnju upotrebu stari  Julijanski kalendar, kao što su činile i neke druge pravoslavne crkve.

I dan danas Srpska pravoslavna crkva uz Rusku pravoslavnu crkvu, Jerusalimsku patrijaršiju, Svetu Goru, Bugarsku pravoslavnu crkvu, Gruzijsku pravoslavnu crkvu i starokalendarce u Grčkoj predstavlja poslednju odbranu starog, julijanskog kalendara.

Tako je došlo da u jednoj državi, jedan deo stanovnika rimokatolici - Hrvati Božić slave 13 dana pre od pravoslavnih Srba. Što važi za Božić (koji se slavi 25. decembra), važi i za sve ostale praznike, pa i za Novu Godinu. I tada je kod Srba nastala pometnja u glavi. Ceo građanski život i svi poslovni odnosi grđaanskog karaktera, računati su i određivani po novom sada nazvanom: državnom kalendaru, dok je njihov verski život i svi crkveni praznici ostali po starom crkvenom kalendaru.

Iako pravoslavni Božić slavimo po starom kalendaru, mnogi Srbi svečano slave i državnu (rimokatoličku) Novu Godinu, koja pada na sedam dana pre pravoslavnog Božića. A kako smo ipak ostali pravoslavni narod, mi posle našeg Božića slavimo i Pravoslavnu Novu Godinu. Kako su ovu Novu Godinu u Jugoslaviji (onoj staroj), slavili isključivo samo Srbi ona se u narodu počela nazivati i Srpska Nova godina, što je takođe veoma pogrešno, jer nju slave i svi oni pravoslavni narodi koji su u crkvi zadržali upotrebu starog Julijanskog kalendara.

Proslave na trgovima
Međutim, proslava “Srpske Nove godine” postala je izuzetno popularna, naročito krajem osamdesetih i početkom devedesetih godina, Sa naglim porastom nacionalizma i šovinizma taj praznik je postao jedno od osnovnih obeležja Srba, a proslavljali su je najviše oni, koji do tada nisu smeli ni da pomisle na srpstvo.

Po ugledu na svetske metropole, gde milioni Novu godinu dočekuju 1. januara, vlast je ovaj praznik počela da proslavlja na trgovima. Najjeftinija zabava je postala veoma popularna u širokim narodnim masama, pa jedno vreme “Srpska Nova godina” nije mogla da se zamisli bez trubača.

Ove godine, ili sledeće, zavisi kako računate vreme, glavna zvezda dočeka spektakularnog koncerta najavljenog od strane vladajuće koalicije ispred zgrade Skupštine u Beogradu, biće Svetlana Ceca Ražnatović.

Rizikujući da me okvalifikuju kao jugonastalgičara, što možda i jesam, iako se SFRJ sećam kao kroz maglu, moram da o “dočeku” Srpske Nove godine i tome što Ceca peva u organizaciji pojedinih političkih grupacija kažem da se u toj staroj Jugoslaviji takva muzika oporezivala kao šund. Država je zarđaivala na toj muzici, nije izdvajala novac za pevače i pevačice, ma koliko oni bili popularni i ma koliko “narod to želeo”.

Mir Božji!
Hristos se rodi! 
Srećna i Bogom blagoslovena Nova godina.